Жиноят фойда келтирмаслиги лозим

Жиноятчиликка, шу жумладан, унинг уюшган шаклларига қарши курашишда жиноятчиларни ноқонуний йўллар билан орттирилган ва легаллаштирилган даромадлардан маҳрум қилиш илғор хорижий амалиётда самарали восита ҳисобланади.

Шу муносабат билан, Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси томонидан тизимли равишда жиноий даромадларни легаллаштиришга қарши кураш миллий тизими салоҳиятини ошириш, бу тоифадаги жиноят ишлари бўйича тезкор-қидирув органлари ходимлари, терговчилар, назорат қилувчи прокурорлар ва судьяларнинг макаласини оширишга қаратилган тадбирлар ўтказиб келинади.

Бундай тадбирлардан бири, Академияда ўтказилган «Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш жиноятини исботлашда молиявий тергов, тезкор-қидирув фаолият ва тергов ҳаракатлари» мавзусидаги уч кунлик симуляцион тренинг бўлди.

Тренинг Бош прокуратура ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти, БМТ Гиёҳвандлик ва жиноятчилик бўйича бошқармаси минтақавий ваколатхонаси ҳамда Буюк Британиянинг Ўзбекистондаги Элчихонаси ҳамкорлигида ташкил этилди.

Унда суд, прокуратура, Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти, Давлат хавфсизлик хизмати, ички ишлар ва божхона органлари вакиллари иштирок этдилар.

Тадбир Ўзбекистон Республикаси Президенти раислигида жорий йил 27 январь куни бўлиб ўтган, давлат ва жамият хавфсизлигига тўғридан-тўғри таҳдид қилаётган уюшган жиноятчилик, наркожиноятлар, кибержиноятлар ва яширин иқтисодиёт бўйича таъсирчан чораларни белгилаш юзасидан видеоселектор йиғилишида белгиланган вазифалар билан ўзаро уйғун ҳолда ташкил этилгани алоҳида эътиборга молик.

Бу борада тадбир ташкилотчилари бўлган халқаро ҳамкорлар мазкур видеоселектор йиғилишида Президент Шавкат Мирзиёев томонидан аҳоли турмуш даражаси ва даромадлари ошиб бориши билан жиноий тузилмалар фаоллашиб, «осон пул» орттиришга интилувчи кучлар пайдо бўлаётгани, жиноятларнинг янги шакл ва усуллари эса айнан шундай шароитларда шаклланаётгани алоҳида таъкидлаб ўтилганини қайд этдилар.

Шунингдек, давлат раҳбари гиёҳвандлик жиноятчилиги ва уюшган жиноий гуруҳларга қарши курашишда масъул органлар фаолиятида қатъият етарли эмаслигини танқид қилгани, наркотрафикларни аниқлаш ишларини уларнинг пировард манбалари ва молиялаштирувчиларигача етказиш зарурлигини алоҳида таъкидлагани эслатиб ўтилди. Бундан ташқари, уюшган жиноятчилик, гиёҳванд моддаларнинг ноқонуний муомаласи, кибержиноятчилик ва яширин иқтисодиётга қарши курашиш каби устувор йўналишларда қатъий ва тизимли назорат ўрнатиш муҳимлигига эътибор қаратилгани таъкидланди.

Академия бошлиғининг ўринбосари У.У. Нигмаджанов, шу жумладан қуйидагиларни таъкидлади: “Президентимиз кўрсатмалари асосида ҳуқуқни муҳофаза қилиш тизимини замонавий таҳдидларни барвақт аниқлаш ва олдини олиш, айниқса жиноятчиликнинг молиявий йўналишларини чуқур таҳлил қилиш, трансчегаравий ҳамкорликни мустаҳкамлашга қаратилган долзарб вазифалар белгиланди. Бундан келиб чиқиб, амалиётчи ходимларни замонавий воситалар ва кўникмалар билан таъминлаш, миллий жиноят-ҳуқуқий сиёсатнинг устувор йўналишларидан бири сифатида «жиноят фойда келтирмаслиги лозим» (crime should not pay) ҳамда жиноятдан олинган маблағлар ҳаракатини аниқлаш ва уларни мусодара қилишга қаратилган “follow the money” (пул орқасидан қувиш) тамойилларини амалга оширишни белгилаш, шунга мос равишда, ушбу соҳада ҳуқуқий механизмларни янада такомиллаштириш бўйича тегишли чора-тадбирларни кўриш зарур.

Шу доирада тренинг дастурида молиявий оқимлар таҳлилига урғу бериш, жиноятдан олинган даромадларни аниқлаш орқали жиноятчиликнинг иқтисодий асосларини очиб бериш масалалари ўз ўрин олган.

БМТ, британиялик ва миллий экспертлар томонидан молиявий разведка ва тергов органлари ўртасида самарали ҳамкорликни йўлга қўйиш, жиноий активларни қидириш, музлатиш ва қайтариш механизмларини такомиллаштириш, кибержиноятчилик ва виртуал муҳитда содир этилаётган жиноятларга қарши ихтисослашган ёндашувларни жорий этиш, норасмий пул ўтказмалари (хавала) ва криптовалюта орқали амалга оширилаётган жиноий фаолиятни аниқлаш ва чеклаш, шунингдек аҳолининг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш орқали фирибгарлик схемаларидан хабардорликни кучайтириш жиҳатларига алоҳида эътибор қаратилди.

Тадбир давомида иштирокчилар амалий мисоллар асосида жиноятчиликни молиявий-иқтисодий жиҳатдан таҳлил қилиш, далиллар базасини шакллантириш ҳамда уларни судда ишончли тарзда тасдиқлаш бўйича амалий кўникмаларини мустаҳкамладилар.